Monne de Miranda
Van diamantbewerker tot invloedrijk wethouder van Amsterdam.
Wie vandaag door de hoofdstad wandelt, komt op allerlei plekken de erfenis van Monne de Miranda tegen. Denk aan de vele arbeiderswoningen, het De Mirandabad, de Centrale Markthal en het Amsterdamse Bos. Maar wie was de man achter al deze projecten? En hoe kon een straatarme jongen uit de Amsterdamse Jodenbuurt uitgroeien tot een van de invloedrijkste bestuurders van de hoofdstad?

Van diamantbewerker tot politicus
Salomon Rodrigues de Miranda, roepnaam Monne, werd op 21 maart 1875 geboren in de Amsterdamse Jodenbuurt. Hij groeide op in een arm Joods gezin en moest al op elfjarige leeftijd aan het werk als diamantbewerker. Van verder leren kwam aanvankelijk weinig terecht. Toch ontwikkelde de leergierige Monne zich door zelfstudie tot een bevlogen socialist, die zich het lot van de arbeidersklasse bijzonder aantrok.
Via de diamantbewerkersvakbond en de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP) vond hij zijn weg naar de politiek. In 1911 werd hij gekozen in de Amsterdamse gemeenteraad en in 1919 volgde zijn benoeming tot wethouder. Het zou het begin worden van een indrukwekkende bestuurlijke loopbaan.

Een wethouder met grote idealen
Monne had een duidelijke overtuiging: ook gewone Amsterdammers verdienden een fatsoenlijke woning, goede voorzieningen en uitzicht op een beter bestaan. Samen met zijn politieke geestverwant Floor Wibaut gaf hij vorm aan de grootschalige stadsuitbreidingen van de jaren twintig en dertig. Onder zijn bestuur kwamen nieuwe arbeiderswoningen, openbare badhuizen en het naar hem later benoemde het De Miranda-zwembad tot stand. Ook speelde hij een belangrijke rol bij de aanleg van het Amsterdamse Bos en de totstandkoming van de Centrale Markthal.
Monne was geen bestuurder die rustig achter zijn bureau bleef zitten. Hij was vasthoudend, strijdlustig en stond bekend om zijn scherpe tong. Die eigenschappen leverden hem bewonderaars op, maar ook de nodige tegenstanders.


Politieke intriges en tragisch einde
In de jaren dertig raakte Monne steeds vaker verwikkeld in politieke conflicten. Zijn socialistische overtuigingen en Joodse afkomst maakten hem bovendien tot doelwit van felle, soms antisemitische aanvallen. In 1939 werd hij beschuldigd van onregelmatigheden bij de uitgifte van gemeentelijke bouwgrond. Hoewel een onderzoek zijn naam zuiverde, was de schade aangericht. Na bijna twintig jaar als wethouder kwam er een abrupt einde aan zijn politieke loopbaan. De affaire trof hem ook persoonlijk bijzonder zwaar.
Een jaar later bezette nazi-Duitsland Nederland. Als Joodse oud-wethouder en uitgesproken tegenstander van het nationaalsocialisme verkeerde Monne in een kwetsbare positie. Toch bleef hij zich tegen de bezetter verzetten. In 1942 werd hij gearresteerd en opgesloten in Kamp Amersfoort. Daar werd hij het slachtoffer van ernstige mishandelingen door Nederlandse medegevangenen, onder wie politieke tegenstanders. Ook communistische gevangenen speelden volgens verschillende getuigenissen een rol. Oude vijandschappen, onder meer rond de omstreden werkverschaffing bij de aanleg van het Amsterdamse Bos, laaiden opnieuw op. Na tien dagen van vernederingen en geweld bezweek Monne op 3 november 1942, 67 jaar oud, aan zijn verwondingen.
Een blijvende erfenis
Na de oorlog kreeg het voormalige Amstelparkbad zijn naam: het De Mirandabad. Ook een Amsterdamse laan herinnert aan hem. En toch ontbreekt er iets. Want terwijl tijdgenoten als Floor Wibaut en Samuel Sarphati met een standbeeld worden geëerd, heeft Monne de Miranda nooit een vergelijkbaar monument gekregen.
Daarom is er nu een initiatief gestart om daar verandering in te brengen. Met een petitie wordt steun verzameld voor de oprichting van een standbeeld ter ere van deze bijzondere Amsterdammer.
Een tastbare herinnering aan een man die zoveel voor zijn stad heeft betekend.
Want wie zoveel voor Amsterdam heeft gedaan, verdient ook een zichtbare plek in haar geschiedenis.
